Eurovision: 70 Χρόνια Λάμψη, Σκάνδαλα και η Άγνωστη Ιστορία της

Το Απόλυτο Αφιέρωμα: Από το 1956 στο Σήμερα

Η Eurovision αποτελεί το μακροβιότερο ετήσιο τηλεοπτικό μουσικό πρόγραμμα στον κόσμο. Για πολλούς είναι μια γιορτή του “kitsch”, για άλλους ένα γεωπολιτικό σκάκι και για εκατομμύρια fans ένα ιερό ραντεβού κάθε Μάιο. Πρόκειται για έναν θεσμό που κατάφερε να επιβιώσει από Ψυχρούς Πολέμους, οικονομικές κρίσεις και πανδημίες, παραμένοντας το πιο λαμπρό υπερθέαμα της ηπείρου μας.

1. Το Όραμα της Ενότητας: Η Γέννηση (1950-1956)

Μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, η Ευρώπη ήταν μια κατακερματισμένη ήπειρος. Η EBU (European Broadcasting Union), που ιδρύθηκε το 1950, αναζητούσε ένα πρότζεκτ που θα μπορούσε να ενώσει τους λαούς μέσω της νέας, τότε, τεχνολογίας: της τηλεόρασης.

Ο Marcel Bezençon, διευθυντής της δημόσιας ελβετικής τηλεόρασης, πρότεινε τη δημιουργία ενός διεθνούς διαγωνισμού τραγουδιού, όπου όλες οι χώρες θα μετέδιδαν ταυτόχρονα το ίδιο πρόγραμμα. Το εγχείρημα ήταν τεχνικά εξαιρετικά δύσκολο για την εποχή, καθώς δεν υπήρχαν δορυφορικές συνδέσεις. Στις 24 Μαΐου 1956, στο Λουγκάνο της Ελβετίας, επτά χώρες (Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία, Ολλανδία, Λουξεμβούργο, Βέλγιο και Ελβετία) συμμετείχαν στον πρώτο διαγωνισμό. Νικήτρια ήταν η Lys Assia για την Ελβετία.

2. Αναδρομή ανά Δεκαετία: Η Εξέλιξη του Θεάματος

1960s: Η Άνοδος της Pop και το Σκάνδαλο του ’69

Στη δεκαετία του ’60, ο διαγωνισμός άρχισε να αποκτά τεράστια δημοτικότητα. Το 1967 η Eurovision μεταδόθηκε για πρώτη φορά έγχρωμη, αλλά η χρονιά-σταθμός ήταν το 1969. Στη Μαδρίτη, λόγω έλλειψης κανονισμού για την ισοβαθμία, ανακηρύχθηκαν τέσσερις νικήτριες χώρες (Ισπανία, Ηνωμένο Βασίλειο, Ολλανδία, Γαλλία). Το γεγονός αυτό προκάλεσε την οργή πολλών χωρών, με αποτέλεσμα την επόμενη χρονιά κάποιες (όπως η Νορβηγία και η Πορτογαλία) να απέχουν ως διαμαρτυρία.

1970s: ABBA και η Γέννηση των Stars

Το 1974 στο Brighton της Αγγλίας, ένα σουηδικό συγκρότημα με το όνομα ABBA κέρδισε με το “Waterloo”. Ήταν η πρώτη φορά που ένα συγκρότημα χρησιμοποίησε τον διαγωνισμό ως εφαλτήριο για μια παγκόσμια καριέρα τέτοιου μεγέθους. Την ίδια δεκαετία, το 1975, εισήχθη το εμβληματικό σύστημα βαθμολογίας “douze points” (12 βαθμοί), το οποίο χρησιμοποιούμε μέχρι σήμερα για να προσδώσει αγωνία στο φινάλε.

1980s: Η Δεκαετία του Johnny Logan και της Celine Dion

Ο Ιρλανδός Johnny Logan έγινε ο “βασιλιάς” του θεσμού, κερδίζοντας ως ερμηνευτής το 1980 και το 1987 (ενώ έγραψε και τη νικητήρια συμμετοχή της Ιρλανδίας το 1992). Το 1988, η Celine Dion, εκπροσωπώντας την Ελβετία, κέρδισε με διαφορά μόλις ενός βαθμού από το Ηνωμένο Βασίλειο, σε ένα από τα πιο “θρίλερ” φινάλε στην ιστορία.

1990s: Η Πτώση των Τειχών και η Ιρλανδική Κυριαρχία

Με την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης και της Γιουγκοσλαβίας, δεκάδες νέες χώρες θέλησαν να μπουν στον διαγωνισμό. Η Ιρλανδία κυριάρχησε απόλυτα, κερδίζοντας τρεις συνεχόμενες χρονιές (1992, 1993, 1994), ένα ρεκόρ που δύσκολα θα καταρριφθεί. Το 1998, η νίκη της Dana International από το Ισραήλ έσπασε τα ταμπού, καθώς ήταν η πρώτη διεμφυλική καλλιτέχνης που κατέκτησε την κορυφή.

2000s: Το Τηλεοπτικό Υπερθέαμα και η Ελλάδα

Ο διαγωνισμός μετατράπηκε σε ένα “Arena Show”. Οι ημιτελικοί εισήχθησαν το 2004 για να χωρέσουν όλες οι χώρες. Αυτή ήταν η δεκαετία της Ελλάδας, με την Έλενα Παπαρίζου να φέρνει τη νίκη το 2005 και τη χώρα μας να βρίσκεται σταθερά στην πρώτη δεκάδα. Ήταν επίσης η εποχή που οι ανατολικές χώρες (Ουκρανία, Ρωσία, Σερβία) άρχισαν να κερδίζουν, φέρνοντας ethnic στοιχεία στη μουσική.

2010s – 2020s: Η Ψηφιακή Εποχή και η Loreen

Η παραγωγή έγινε πλέον κινηματογραφική. Η Loreen με το “Euphoria” (2012) άλλαξε τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε το staging, ενώ το 2023 έγινε η πρώτη γυναίκα που κέρδισε τον διαγωνισμό δύο φορές. Η είσοδος της Αυστραλίας το 2015 επιβεβαίωσε ότι η Eurovision είναι πλέον ένα παγκόσμιο brand.

3. Η Ελλάδα και η Κύπρος: Μια Ιστορία Πάθους

Η Ελληνική Πορεία:

• 1974: Η Μαρινέλλα με το “Κρασί, Θάλασσα και τ’ Αγόρι μου” κάνει την αρχή.
• 1977: Το “Μάθημα Σολφέζ” φέρνει την 5η θέση και αποδεικνύει ότι η Ελλάδα μπορεί να πρωταγωνιστήσει.
• 2001: Οι Antique (Έλενα Παπαρίζου & Νίκος Παναγιωτίδης) φέρνουν την 3η θέση και η Eurovision γίνεται εθνική υπόθεση.
• 2005: Το “My Number One” κατακτά την κορυφή. Η Αθήνα φιλοξενεί τον διαγωνισμό το 2006 στο ΟΑΚΑ, με παρουσιαστές τον Σάκη Ρουβά και τη Μαρία Μενούνος.
• 2013: Οι Koza Mostra και ο Αγάθωνας με το “Alcohol is Free” κερδίζουν το κοινό και αποδεικνύουν ότι το παραδοσιακό στοιχείο μπορεί να είναι modern.

Η Κυπριακή Πορεία: Η Κύπρος κατέχει το ρεκόρ των περισσότερων συμμετοχών χωρίς νίκη, αλλά η πορεία της είναι αξιοθαύμαστη. Το 1982 η Άννα Βίσση έφερε την 5η θέση, ένα ρεκόρ που κράτησε δεκαετίες μέχρι το 2018, όταν η Ελένη Φουρέιρα με το “Fuego” κατέλαβε τη 2η θέση, προκαλώντας παροξυσμό σε όλη την Ευρώπη.

4. Τα Μεγαλύτερα Σκάνδαλα και Παράξενα

• Η “Νοθεία” του 1968: Πολλοί πιστεύουν ότι ο Ισπανός δικτάτορας Φράνκο “αγόρασε” ψήφους για να κερδίσει η Ισπανία τον Cliff Richard, ώστε να βελτιώσει την εικόνα της χώρας στο εξωτερικό.
• Η Εισβολή στη Σκηνή (2010 & 2018): Τόσο στη συμμετοχή της Ισπανίας το 2010 όσο και του Ηνωμένου Βασιλείου το 2018, θεατές εισέβαλαν στη σκηνή κατά τη διάρκεια της ερμηνείας, αναγκάζοντας τους καλλιτέχνες να παραμείνουν ψύχραιμοι.
• Πολιτικά Μηνύματα: Παρόλο που ο διαγωνισμός είναι “απολίτικος”, η πολιτική είναι πάντα παρούσα. Από τον αποκλεισμό της Γεωργίας το 2009 (λόγω τραγουδιού κατά του Πούτιν) μέχρι τις εντάσεις μεταξύ Ουκρανίας και Ρωσίας.
• Η Πορτογαλική Επανάσταση: Το 1974, η συμμετοχή “E depois do adeus” μεταδόθηκε από το ραδιόφωνο ως σύνθημα για να βγουν οι τανκς στους δρόμους της Λισαβόνας και να ανατραπεί η δικτατορία.

5. Main Facts & Fan Facts (Η Γρήγορη Λίστα)

Τεχνικά & Ιστορικά Στοιχεία:

• Περισσότερες νίκες χωρών: Ιρλανδία (7), Σουηδία (7), Γαλλία (5), Λουξεμβούργο (5), Ηνωμένο Βασίλειο (5).
• Η “Μεγάλη Πεντάδα”: Οι χώρες που χρηματοδοτούν περισσότερο την EBU και περνούν απευθείας στον τελικό είναι η Γερμανία, η Γαλλία, η Ιταλία, η Ισπανία και το Ηνωμένο Βασίλειο.
• Γλώσσα: Από το 1966 έως το 1972 και από το 1977 έως το 1998, κάθε χώρα έπρεπε να τραγουδά στη μητρική της γλώσσα. Σήμερα, η πλειοψηφία επιλέγει τα αγγλικά για εμπορικούς λόγους.

Παράξενα που θα συζητηθούν:

1. Το τραγούδι “Volare”: Τερμάτισε 3ο το 1958, αλλά είναι το μοναδικό τραγούδι της Eurovision που κέρδισε βραβείο Grammy για το “Τραγούδι της Χρονιάς”.
2. Η “Κατάρα” του Νούμερο 2: Στατιστικά, η χώρα που εμφανίζεται στη δεύτερη θέση του τελικού δεν κερδίζει ποτέ.
3. Τα ρούχα των Buck’s Fizz: Το 1981, το βρετανικό συγκρότημα έκανε ένα τρικ στη σκηνή όπου τα μέλη έβγαζαν τις φούστες των κοριτσιών, αποκαλύπτοντας κοντά φορέματα. Ήταν η γέννηση των “reveal costumes”.
4. Το μικρότερο σε πληθυσμό κράτος: Το Σαν Μαρίνο είναι η μικρότερη χώρα που συμμετέχει σταθερά, έχοντας καταφέρει μάλιστα να προκριθεί στον τελικό αρκετές φορές.

6. Γιατί η Eurovision Επιβιώνει;

Στην εποχή του YouTube και του Spotify, θα περίμενε κανείς η Eurovision να θεωρείται παρωχημένη. Ωστόσο, συμβαίνει το αντίθετο. Ο διαγωνισμός έχει αγκαλιάσει τα social media (ειδικά το TikTok και το Twitter), δημιουργώντας “viral” στιγμές.

Η Eurovision είναι το μοναδικό σημείο όπου το “διαφορετικό” γίνεται ο κανόνας. Είναι ένας χώρος όπου μια drag queen μπορεί να κερδίσει (Conchita Wurst), όπου η heavy metal μπορεί να θριαμβεύσει (Lordi) και όπου η παράδοση μπορεί να γίνει σύγχρονη τέχνη (Jamala). Είναι μια βραδιά όπου η Ευρώπη ξεχνά τα σύνορά της και επικεντρώνεται σε αυτό που μας ενώνει όλους: τη μουσική και τη διάθεση για γιορτή.

Είτε τη βλέπεις για τα τραγούδια, είτε για τη βαθμολογία, είτε για να σχολιάσεις τα κοστούμια, η Eurovision παραμένει ο αδιαμφισβήτητος βασιλιάς της τηλεόρασης.